Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và độ an toàn của thực phẩm, trong khi các thị trường xuất khẩu đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, các bộ tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt như VietGAP và GlobalGAP trở thành công cụ then chốt, giúp người sản xuất chứng minh nông sản của mình an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.
GAP là gì và vì sao quan trọng?
GAP (Good Agricultural Practices) là tập hợp các nguyên tắc, quy trình và tiêu chí nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, sức khỏe người lao động và truy xuất nguồn gốc trong sản xuất nông nghiệp. Áp dụng GAP không chỉ giúp giảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh vật gây hại, mà còn xây dựng niềm tin với người mua.
Đối với nông dân và hợp tác xã, chứng nhận GAP là bước chuyển từ sản xuất theo thói quen sang sản xuất có quy trình, có ghi chép và có kiểm soát.
VietGAP và GlobalGAP khác nhau ở đâu?
Hai tiêu chuẩn có chung triết lý nhưng khác nhau về phạm vi áp dụng và mức độ yêu cầu.
- VietGAP: tiêu chuẩn do Việt Nam ban hành, phù hợp điều kiện trong nước, chủ yếu phục vụ thị trường nội địa và là bước khởi đầu thuận lợi.
- GlobalGAP: tiêu chuẩn quốc tế được nhiều nhà nhập khẩu và chuỗi bán lẻ toàn cầu công nhận, yêu cầu chi tiết và nghiêm ngặt hơn.
- Điểm chung: cùng hướng tới an toàn thực phẩm, ghi chép nhật ký và truy xuất nguồn gốc.
- Định hướng: nhiều đơn vị bắt đầu từ VietGAP rồi nâng cấp lên GlobalGAP khi hướng tới xuất khẩu.
Các nhóm tiêu chí chính
Dù khác nhau về chi tiết, các bộ tiêu chuẩn GAP thường tập trung vào những nhóm tiêu chí cốt lõi giống nhau.
- An toàn thực phẩm: quản lý thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, nước tưới và thời gian cách ly.
- Truy xuất nguồn gốc: mã hóa lô sản xuất, ghi chép và lưu trữ hồ sơ.
- Môi trường: quản lý đất, nước, chất thải và đa dạng sinh học.
- Sức khỏe, an toàn và phúc lợi của người lao động.
Quy trình chứng nhận và ghi chép nhật ký
Quá trình đạt chứng nhận thường bắt đầu bằng đánh giá hiện trạng, sau đó là đào tạo, xây dựng quy trình, áp dụng thực tế và ghi chép đầy đủ. Khi đủ điều kiện, một tổ chức chứng nhận độc lập sẽ tiến hành đánh giá và cấp chứng nhận có thời hạn, kèm theo giám sát định kỳ.
Trong toàn bộ quá trình, ghi chép nhật ký đồng ruộng đóng vai trò xương sống. Mọi hoạt động canh tác, từ gieo trồng, bón phân, phun thuốc đến thu hoạch, đều cần được ghi lại một cách trung thực và có hệ thống. Đây chính là bằng chứng cho việc tuân thủ và là cơ sở cho truy xuất nguồn gốc.
Chứng nhận GAP không phải là một tấm giấy để treo tường, mà là cam kết duy trì kỷ luật sản xuất mỗi ngày trên đồng ruộng.
Lợi ích thị trường và hỗ trợ cho hợp tác xã
Việc áp dụng và duy trì GAP mang lại nhiều lợi ích thiết thực: nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm, mở rộng khả năng tiếp cận siêu thị, chuỗi bán lẻ và thị trường xuất khẩu, đồng thời giảm rủi ro về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, chi phí và yêu cầu ghi chép có thể là rào cản với các hộ nhỏ lẻ.
Giải pháp thường được khuyến nghị là chứng nhận theo nhóm thông qua hợp tác xã, giúp chia sẻ chi phí và kiến thức. Vai trò của tổ chức hỗ trợ kỹ thuật trong đào tạo, xây dựng hệ thống ghi chép và chuẩn bị hồ sơ là rất quan trọng để nhân rộng mô hình.
Với sứ mệnh hỗ trợ nông dân và hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất, Viện ASTRI chú trọng đào tạo và tư vấn về thực hành nông nghiệp tốt. Viện đồng hành trong việc xây dựng quy trình, hệ thống ghi chép và chuẩn bị điều kiện chứng nhận, góp phần đưa nông sản Việt Nam an toàn hơn và vươn xa hơn trên thị trường.