Máy bay không người lái, hay drone, đã nhanh chóng trở thành công cụ quen thuộc trên nhiều cánh đồng Việt Nam. Từ phun thuốc, gieo sạ đến giám sát sức khỏe cây trồng, drone giúp giảm công lao động, tiết kiệm vật tư và nâng cao độ chính xác trong canh tác.
Các loại drone nông nghiệp
Drone nông nghiệp có thể chia thành hai nhóm chính theo chức năng: nhóm phun và gieo, và nhóm giám sát bằng cảm biến hình ảnh. Một số thiết bị hiện đại tích hợp cả hai chức năng.
Việc lựa chọn loại drone phụ thuộc vào quy mô canh tác, loại cây trồng và mục tiêu sử dụng, từ hộ nhỏ đến hợp tác xã và trang trại lớn.
Phun thuốc và gieo hạt chính xác
Drone phun thuốc sử dụng vòi phun ly tâm hoặc áp lực tạo hạt sương mịn, kết hợp định vị vệ tinh để bay theo lộ trình lập trình sẵn. Nhờ đó, lượng thuốc được phân bổ đều, đúng liều và đúng vị trí.
Những lợi ích nổi bật của phun và gieo bằng drone gồm:
- Tiết kiệm đáng kể lượng nước và thuốc bảo vệ thực vật so với phun thủ công.
- Giảm tiếp xúc trực tiếp của người lao động với hóa chất, tăng an toàn sức khỏe.
- Tăng tốc độ xử lý, kịp thời trong các đợt dịch hại bùng phát.
- Phun được ở địa hình khó tiếp cận hoặc khi ruộng ngập nước.
Giám sát đồng ruộng bằng cảm biến đa phổ
Drone gắn camera đa phổ có thể thu thập dữ liệu phản xạ ánh sáng của cây trồng, từ đó tính toán các chỉ số như NDVI (chỉ số thực vật khác biệt chuẩn hóa) để đánh giá sức khỏe cây, mức độ sinh trưởng và phát hiện sớm vùng bị stress.
Từ bản đồ NDVI, nông dân có thể khoanh vùng khu vực cần bón phân, tưới nước hay xử lý sâu bệnh, thay vì áp dụng đồng loạt trên cả cánh đồng. Đây chính là nền tảng của canh tác chính xác.
Quy định pháp lý và đào tạo vận hành
Vận hành drone nông nghiệp phải tuân thủ các quy định về quản lý thiết bị bay không người lái, bao gồm đăng ký thiết bị và xin phép bay trong một số khu vực. Người vận hành cần được đào tạo để bảo đảm an toàn bay và hiệu quả sử dụng.
Một số nội dung đào tạo quan trọng bao gồm:
- Kỹ năng điều khiển, lập trình lộ trình và xử lý tình huống khẩn cấp.
- Kiến thức về pha chế, liều lượng và an toàn hóa chất khi phun.
- Bảo dưỡng, hiệu chuẩn thiết bị và quản lý pin.
- Đọc và phân tích dữ liệu bản đồ đồng ruộng.
Hiệu quả kinh tế và mô hình dịch vụ
Với nhiều nông hộ, chi phí đầu tư một chiếc drone chuyên dụng là rào cản không nhỏ. Vì vậy, mô hình dịch vụ bay thuê đang phát triển mạnh, trong đó các tổ, đội hoặc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phun, gieo và giám sát theo diện tích, giúp nông dân tiếp cận công nghệ mà không cần sở hữu thiết bị.
Để đánh giá hiệu quả kinh tế của việc ứng dụng drone, cần cân nhắc nhiều yếu tố:
- Chi phí đầu tư hoặc thuê dịch vụ so với chi phí nhân công thủ công.
- Mức tiết kiệm vật tư như thuốc, nước và giống nhờ phun gieo chính xác.
- Giá trị tăng thêm nhờ xử lý kịp thời, giảm thất thoát do dịch hại.
- Quy mô diện tích và tần suất sử dụng để khấu hao thiết bị hợp lý.
Khi được tổ chức tốt theo mô hình dịch vụ và hợp tác xã, công nghệ drone có thể trở nên khả thi về kinh tế ngay cả với những vùng sản xuất manh mún, phân tán.
Drone không thay thế người nông dân, mà trở thành cánh tay nối dài giúp họ ra quyết định chính xác hơn dựa trên dữ liệu thực địa.
Định hướng của Viện ASTRI
Viện ASTRI xác định công nghệ bay không người lái và canh tác chính xác là lĩnh vực có tiềm năng lớn để nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao. Định hướng của Viện là kết nối công nghệ drone với nhu cầu thực tế của nông hộ và hợp tác xã, đồng thời hỗ trợ đào tạo vận hành an toàn.
Thông qua các hoạt động trình diễn kỹ thuật và tập huấn, Viện ASTRI mong muốn góp phần đưa công nghệ số vào đồng ruộng một cách hiệu quả, giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và bảo vệ sức khỏe người sản xuất.