Nông nghiệp Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm và lao động thủ công sang sản xuất ứng dụng công nghệ và tri thức. Trong quá trình đó, chất lượng nguồn nhân lực trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của cả ngành. Đào tạo nghề nông nghiệp vì thế không còn là câu chuyện phụ trợ, mà là một trụ cột chiến lược.
Thực trạng nguồn nhân lực nông nghiệp
Lực lượng lao động nông nghiệp Việt Nam đông đảo nhưng phần lớn được đào tạo chưa bài bản, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền lại giữa các thế hệ. Bên cạnh đó, xu hướng già hóa lao động nông thôn và tình trạng lao động trẻ rời bỏ khu vực nông nghiệp đặt ra thách thức về tính kế thừa và đổi mới.
Khi công nghệ ngày càng thâm nhập sâu vào sản xuất, khoảng cách giữa kỹ năng hiện có của người lao động và yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại ngày càng lộ rõ. Đây chính là điểm nghẽn mà công tác đào tạo nghề cần tập trung giải quyết.
Nhu cầu kỹ năng mới trong nông nghiệp hiện đại
Nền nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi một tập hợp kỹ năng khác biệt so với trước đây. Người lao động không chỉ cần biết trồng trọt, chăn nuôi mà còn phải làm chủ được các công cụ và quy trình mới. Nhu cầu này trải rộng từ kỹ năng vận hành thiết bị đến năng lực phân tích dữ liệu và quản lý.
- Kỹ năng số: sử dụng cảm biến, thiết bị bay không người lái, phần mềm quản lý trang trại.
- Kỹ thuật canh tác tiên tiến: nhà kính, thủy canh, tưới tự động, nông nghiệp chính xác.
- Kiến thức về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
- Kỹ năng quản lý kinh doanh, tiếp cận thị trường và thương mại điện tử.
Mô hình đào tạo kép và học đi đôi với hành
Một trong những mô hình đào tạo nghề được đánh giá cao là mô hình đào tạo kép, kết hợp giữa học lý thuyết tại cơ sở đào tạo và thực hành trực tiếp tại doanh nghiệp hoặc trang trại. Mô hình này giúp người học tiếp cận ngay với môi trường sản xuất thực tế, rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu công việc.
Đặc thù của nông nghiệp là tính thực hành cao và phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, mùa vụ. Do đó, các chương trình đào tạo hiệu quả thường ưu tiên phương pháp "cầm tay chỉ việc", học ngay trên đồng ruộng và chuồng trại, thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết suông.
Chuyển giao kỹ thuật và khuyến nông
Bên cạnh đào tạo chính quy, chuyển giao kỹ thuật và khuyến nông đóng vai trò cầu nối đưa tiến bộ khoa học đến với đông đảo nông dân. Các hình thức như mô hình trình diễn, lớp học hiện trường, tài liệu kỹ thuật dễ hiểu và tư vấn trực tiếp giúp lan tỏa kiến thức một cách thực tế và bền vững.
Hiệu quả của chuyển giao kỹ thuật phụ thuộc nhiều vào việc thiết kế nội dung phù hợp với trình độ và điều kiện của người học, cũng như khả năng theo dõi, hỗ trợ sau tập huấn để bảo đảm kiến thức được áp dụng thành công.
Đầu tư vào con người là khoản đầu tư mang lại hiệu quả bền vững nhất; công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ phát huy giá trị khi có người đủ năng lực vận hành và làm chủ nó.
Hướng tới hệ sinh thái đào tạo bền vững
Phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên: cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và chính người nông dân. Việc xây dựng một hệ sinh thái đào tạo gắn kết, trong đó nội dung liên tục được cập nhật theo nhu cầu thực tiễn, là điều kiện để nông nghiệp Việt Nam bắt kịp xu thế hiện đại.
Với vai trò viện nghiên cứu trực thuộc VUSTA, Viện ASTRI xác định đào tạo và chuyển giao kỹ thuật là một trong những nhiệm vụ cốt lõi. Thông qua việc phối hợp với các đối tác xây dựng chương trình tập huấn thực hành và biên soạn tài liệu kỹ thuật, ASTRI mong muốn góp phần nâng cao năng lực cho người lao động nông nghiệp, đặt nền móng con người cho một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.