Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp Việt Nam vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, hợp tác xã kiểu mới được xem là một trong những mô hình then chốt để tổ chức lại sản xuất và nâng cao vị thế của người nông dân. Khác với hợp tác xã kiểu cũ nặng tính hành chính, hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi và lấy hiệu quả kinh tế của thành viên làm trung tâm.
Vì sao cần hợp tác xã kiểu mới?
Nông dân sản xuất riêng lẻ thường yếu thế khi đàm phán giá, khó tiếp cận vốn, vật tư chất lượng và thị trường ổn định. Sản lượng nhỏ, thiếu đồng đều về chất lượng khiến việc ký hợp đồng với doanh nghiệp lớn trở nên khó khăn.
Hợp tác xã kiểu mới giải quyết bài toán này bằng cách tập hợp nông dân lại, tạo quy mô đủ lớn để mua chung vật tư, bán chung sản phẩm, chuẩn hóa quy trình và chia sẻ dịch vụ. Nhờ đó, người nông dân chuyển từ thế bị động sang chủ động trong chuỗi giá trị.
Liên kết bốn nhà và chuỗi giá trị
Mô hình liên kết bốn nhà, gồm nhà nông, nhà nước, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp, là khung hợp tác quan trọng để hợp tác xã phát huy vai trò. Trong đó, hợp tác xã thường đóng vai trò cầu nối tổ chức sản xuất và đại diện cho nông dân.
- Nhà nông: tổ chức sản xuất theo quy trình và tiêu chuẩn chung.
- Nhà nước: tạo chính sách, hạ tầng và môi trường thuận lợi.
- Nhà khoa học: chuyển giao kỹ thuật, giống và quy trình canh tác.
- Nhà doanh nghiệp: bao tiêu sản phẩm và kết nối thị trường.
Hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa hợp tác xã và doanh nghiệp giúp giảm rủi ro thị trường, ổn định đầu ra và tạo động lực để nông dân đầu tư nâng cao chất lượng.
Quản trị hợp tác xã: điểm mấu chốt
Nhiều hợp tác xã gặp khó khăn không phải vì thiếu ý tưởng mà vì năng lực quản trị hạn chế. Quản trị minh bạch, tài chính rõ ràng và cơ chế phân phối lợi ích công bằng là điều kiện để giữ niềm tin của thành viên và duy trì hoạt động lâu dài.
Cán bộ quản lý hợp tác xã cần được trang bị kiến thức về kế toán, lập kế hoạch kinh doanh, quản lý chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường. Đây là lĩnh vực mà đào tạo đóng vai trò quyết định.
Sức mạnh của hợp tác xã không nằm ở số lượng thành viên, mà ở niềm tin và sự minh bạch giữ họ gắn bó với nhau.
Chính sách hỗ trợ và đào tạo cán bộ
Nhà nước đã và đang có nhiều chính sách hỗ trợ hợp tác xã về đất đai, tín dụng, đào tạo và xúc tiến thương mại. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào năng lực tiếp nhận và triển khai của chính hợp tác xã.
Đào tạo cán bộ hợp tác xã, đặc biệt là đội ngũ trẻ, về quản trị hiện đại, chuyển đổi số và kết nối thị trường là hướng đi bền vững để nâng cao chất lượng hoạt động.
- Nâng cao năng lực quản trị và tài chính.
- Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bán hàng.
- Xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Viện ASTRI xác định hỗ trợ phát triển hợp tác xã kiểu mới là một nội dung gắn với sứ mệnh phục vụ nông dân và nông nghiệp bền vững. Thông qua các chương trình đào tạo, tư vấn quản trị và chuyển giao kỹ thuật, Viện mong muốn góp phần nâng cao năng lực của hợp tác xã, củng cố liên kết chuỗi giá trị và nâng cao vị thế của người nông dân Việt Nam.